جنگ ، حدّ و مرزى براى آن تعيين نموده است ؛ در مقابل مسيحيت جنگ را خارج از حوزهء اختيارات و تأملات خود گذارد . اتفاقى نيست كه جنگهاى فجيع و فراگير قرن حاضر همه در غرب آغاز شدند ؛ جايى كه مسيحيت نيروى مذهبى مسلط است . . . اسلام ، به جاى آن كه جنگ را همچون پديده‌اى كه وجود خارجى ندارد ، ناديده بگيرد ، به آن پرداخته و برايش قوانينى مذهبى وضع نموده است تا به اين طريق حتى الامكان از گسترش و زيانهاى آن جلوگيرى كند . لااقل مىتوان گفت كه وحشتناكترين جنگهاى اين قرن از جهان اسلام برنخاستند ، بلكه از آنجا كه برخى آن را غرب فرامسيحى ناميده‌اند . البته اين به معناى گناهكار دانستن مسيحيت در برپايى اين جنگها نيست ؛ زيرا نيك مىدانيم كه اين جنگها از جامعه‌اى برخاستند كه بارها به طريق گوناگون عليه مسيحيت سر به طغيان برداشته است . اما مسيحيت به آن جهت كه احكامى الهى براى تنظيم زندگى ظاهرى و مادى انسان - همانند حوزهء باطنى و معنوى حيات او - ندارد ، دنيوى كردن حيات سياسى و اجتماعى جامعه و جدايى آن از اصول تجلى يافته را تسهيل نمود ، آنچه از سوى ديگر باعث تغييرات بنيادى عظيمى در عصر جديد گرديد . « 1 » روشن است كه اين مختصر جاى تفصيل بيشترى در اين باره ندارد و آنچه در بالا آمده كافى مىنمايد . جنگهاى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم جهاد يا دفاع در طول ده سال نخست هجرى ، غزوات و سراياى فراوانى رخ داد . آيا اين جنگها در جهت دفاع از كيان اسلام بوده يا برخوردى تهاجمى برضد مشركان بوده است ؟ در مباحث فقهى جهاد ، بطور معمول جنگ در اسلام به « جنگ تهاجمى » يا جهاد ابتدائى و « جنگ دفاعى » تقسيم مىشود . هركدام احكام فقهى ويژهء خود را دارد . « 2 » تطبيق آن بحثها با آيات جهادى قرآن نشانگر آنست كه تقسيم بندى مزبور چندان دقيق نيست . در قرآن « قتال » يا « جهاد » به گونه‌هاى مختلفى روا شمرده شده است . به عبارت ديگر ، خداوند جنگ را در موارد خاصى تجويز كرده و در مواردى مسلمانان را ملزم به آن نموده است .

--> ( 1 ) . متفكران مسلمان و مدرنيسم ، دكتر سيدحسين نصر . به نقل از : مجلهء نشر دانش ، سال 14 ، ش 2 ( مقالهء خسرو نافذ ) صص 44 - 43 ؛ دراين زمينه نيز نك : روح اسلام ، اميرعلى ، ص 203 ؛ و دربارهء مسأله جنگ و مسيحيت نك : تأثير اسلام در اروپا ، مونتگمرى وات ، ص 92 ؛ و دربارهء ديدگاه اسلام دربارهء جنگ نك : بازشناسى جنبه‌هاى تجاوز و دفاع ، ج 1 ( مقالات كنفرانس بين المللى تجاوز و دفاع ) . ( 2 ) . مرحوم كاشف الغطاء چهارمورد تفاوت ميان احكام جهاد ابتدائى با جهاد دفاعى بيان كرده است ؛ نك : كشف الغطاء ، ص 382 ؛ البته برخى جهاد ابتدائى را نيز به لحاظ اهداف آن ، در اصل جهاد دفاعى مىدانند . روشن است كه اين با اصطلاح رايج دفاع در فقه تفاوت دارد .